چهار شنبه سوری

پدران آریایی ما در کیش زرتشت به این باور بودند که روانِ پاکِ نیاکانشان از 10 روز پیش از نوروز برای سرکشی و دیدار خانواده خود از آسمان به زمین فرود می آیند و 10 شبانه روز در خانه و کاشانه خود به سر می برند، از این رو در پایان آخرین شبی که فرَوَهَرها به جایگاه مینوی خود باز خواهند گشت بر بلندی بام ها آتش می افروختند تا بدین گونه شادمانی خود را آمدن آنان ابراز دارند و با این کار به بدرقه ی فروهرها می روند و فردای این شب نوروز است.
استاد پورداود در این باره می فرمایند: آتش افروزی ایرانیان در پیشانی نوروز از آیین های دیرین است…
دکتر موبد کورش نیکنام محقق و پژوهشگر می فرمایند: چهار شنبه سوری (آتش افروزی آخرین چهارشنبه سال) هیچ ربطی با ایران باستان و زرتشتیان ندارد و این مراسم پس از تازش تازیان به ایران پدیدار گردیده است.
در هیچیک از متونِ باقیمانده پیش از اسلام، اشاره ای به چهار شنبه سوری نشده است. در اوستا، کتیبه های عیلامی، هخامنشی، اشکانی، ساسانی، در متون پهلوی و حتی در روایت های مورخان یونانی در باره ی ایران نیز هیچ اشاره ای به چهار شنبه سوری نشده است.
حتی متون دوران اسلامی نیز در این مورد ساکت بوده اند و ابوریحان بیرونی که محقق دقیقی به حساب می آید توضیحی در این مورد نداده است.
استاد پور داود می فرمایند: رسم پریدن از روی آتش و خواندن ترانه هایی همچون سرخی تو از من و زردی من از تو و… از افزونه های پسا- اسلامی است و از دیدگاهی بی احترامی به جایگاه ارجمند آتش به شمار می رود.
گذشته از همه اینها
در ایران کهن هر سال، 12 ماه و هر ماه، 30 روز و هر یک از سی روز ماه، نامی ویژه دارند و در واقع سال 360 روز با 5 روز اضافه (که هر چهار سال 1 روز به آن اضافه می شد) دارد.این سال شماری آنچنان دقیق است که هر 10000000 سال احتمال خطایی برابر یک روز را دارد.

تازیان ماه را به چهار هفته تقسیم کرده اند و هر روز هفته را شنبه و عدد کنار آن نامیده اند مانند شنبه، یک شنبه و …

نامیدن روزهای هفته پس از ظهور اسلام و تازش تازیان به ایران هم راه یافت و شنبه واژه ای سامی است که در اصل شنبد بوده است.

در باور تازیان، چهار شنبه و شب آن نحس و نامبارک است و جاحظ در کتاب المحاسن و الاضداد می گوید: الاربعاء ضنک و نحس. تازیان چهارشنبه را الاربعاء گویند.

ایرانیان نه تنها این روز بلکه هیچ روز دیگر را نحس نمی دانند و هر روز را گاه مناسب برای کام، جشن، خنیاگری و میگساری می دانستند و می دانند.

افزون بر این باید گفت که برخی از رویدادهای بزرگ روی فرهنک مردم تأثیر عمیق داشته و ماندگار شده اند؛ آتش افروزی شب چهارشنبه آخر سال را برخی به قیام مختار ثقفی که به خونخواهی حسین و فرزندانش قیام کرده بود نسبت می دهند: (مختار وقتی از زندان خلاصی یافت و به خونخواهی شهیدان کربلا قیام کرد، برای اینکه موافق را از مخالف از هم تمیز دهد دستور داد که شیعیان بر بام خانه آتش افروزند و این شب مصادف با چهار شنبه آخر صفر و چهار شنبه آخر سال بود و از آن به بعد مرسوم شد. محمود روح الامینی).

و دیگر آنکه نخستین و کهن ترین کتابی که در آن از آتش افروزی چهار شنبه سوری اشاره شده است کتاب تاریخ بخارا نوشته ی ابوبکر محمد بن جعفر نرشخی است، در این کتاب واقعه به شرح زیر از میانه سده ی چهارم و زمان منصور نوح سامانی نقل شده است: (و چون امیر منصور بن نوح به ملک بنشست اندر ماه شوال شال 350 به جوی مولیان فرمود تا آن سرای را دیگر بارعمارت کنند و هر چه هلاک و ضایع شده بود بهتر از آن حاصل کردند، آنگاه امیر به سرای بنشست و هنوز سال تمام نشده بود که چون شب سوری چنان که عادت قدیم است آتش عظیم افروختند، پاره ای از آن بجست و سقف سرای در گرفت و دیگر باره جمله سرای بسوخت).
در این روایت گرچه به پایان سال و همچنین جشن سوری اشاره دارد ولی قابل اثبات برای جشن چهار شنبه سوری نیست و شاید منظور از شب سوری همان شب آخر سال که زرتشتیان بر بام آتش روشن می کنند باشد.
سرانجام سخن آنکه
امید است خرد ایرانی به پشتوانه فرهنگ پر بار و ارجمند خویش و به یادمان شادباش ها و خشنودهای کهنی که همگی دارای بستر دینی آریایی ما دارد بیدار شود و ایرانیان خردمندانه در روشنان پندار و گفتار و کردار نیک، پای کوبان و خرسند در راه راستی گام زنند.

——————————————–

1- منابع:  جستاری چند در فرهنگ ایران بهرام فروشی/آیین ها و جشن های کهن در ایران امروز ابراهیم پور داود

2-هفته دیگه که خواستین از آتیش بپرین یاد من هم باشین!

3- دلم گرفته!

با سپاس کاوه گیــــــــلانی

13 پاسخ

  1. بهترین ها پیشکش شما
    نوروز در راه هست و این جشن کهن امروزه با چهار شنبه سوری آغاز و با سیزده بدر تمام می شود که هر دوی اینها یعنی چهار شنبه سوری و سیزده بدر هیچکدام ریشه ایرانی ندارن …
    و نوروز، نوروز کهن به کهنه گی تمدن …
    به هر صورت آنچه مهم است اینکه امروز کودکان، جوانان و … کشور ما نیاز به شادی و شادمانی دارند ولی از چند روز مانده به چهار شنبه سوری و تا چند روز گذشته از این جشن، توی بوق و کرنا می کنند که چی، فلان جا آتش گرفت، فلان کس کور شد…
    آیا به راستی هیچ اندیشیده ایم که چند درصد مردم بر اثر برق گرفتگی، گاز گرفتگی و از همه بدتر تصادف های خیابانی میمریند…
    اما هیچ وقت ایراد از جاده یا برق یا سیستم غلط گاز نیست…

    بیاییم از آتش رسم زندگی بیاموزیم که همواره سر به آسمان و کمال دارد، به خود بدی و آلودگی نمی گیرد و آلودگیها با آن پاک می شوند…
    مثل همیشه زیبا نوشتی و کامل هیچ پارازیتی نمی یام روی حرفات جمله آخری هم که نوشتی فوق العاده بود
    زندگی تان گرم و روشن باد

  2. علایقتان زیاد است و دارید همه را در وبلاگ بروز می دهید
    بانویت هم که کردن!.
    با وجودی که به دیدن گربه تمایلی ندارم ولی به تصویر دومی چند ثانیه ای خیره ماندم .
    هر چه اندر چهار شنبه سوری در گوش این ملت میکنند باز هم هر سال کار های ناشایست خود را با آپ و تاپ بیشتر انجام میدهند.
    به روزم
    درود
    شما لطف دارید، در مورد بانو شدن هم لطف دوستانه…
    سر می زنم بهت

  3. جشن و شادمانی خیلی خوبه نه یه سری از حرکاتی که بعضی ها توی این چارشنبه سوری انجام میدن و موجبات مصدوم شدن عده ای رو فراهم میکنن
    فنسی جون می بینم که داری به راه راست هدایت می شی، نظر کارشناسی میدی ای ول ، خوشم اومد

  4. بسیار عالی و کامل بود.دوست عزیز من هم با افتخار شما را لینک می کنم.
    قابل نداشت ،سپاس از لینکت من هم انجام وظیفه می کنم

  5. سلام لابدان جان
    با افتخار لینک ببستی
    من هم خاک پاتم
    من هم جان نثارم
    من هم خانه زاده
    تی قربان
    خوش ببی
    میرم تره(میمیرم برات) من هم تی خاک پایم بلا میسر، من هم تره قبلا لینک بوکوده بوم

  6. بنده در درستی این صحبت ها هیچ آگاهی ندارم،
    اما پریدن از روی آتش که بیان کنیم سرخی تو از منه، یک اشتباه چون ما از خودمون نوری ساطع نمی کنیم، اما شاید زردی من از تو هست، به نوعی درست باشه، و شاید هم آتش زردی ما رو نشون میده،
    در کل پریدن از روی آتش خطر داره،
    اگه توهین هم نباشه برای سلامتی خودمون که نکنه آتش به لباس ما سرایت کنه، بهتره از روی آتش نپریم!!
    درستی یا نادرستیش به حساب من، بهتره که به شعر زیاد گیر ندی، چون این از قدیم مونده و من مطمئنم که قدیمی ها چیزی رو بیخود نمی گفتن(بر عکس من که خیلی حرف های بیخود می زنم) در مورد خطر هم موافق نیستم باهات چون ما آدم ها خطرمون برای هم از آتش بیشتره!پیشنهاد می کنم نظر مهران رو بخونی.

  7. پندار و گفتار و کردار نیک
    شاید در این دوران خیلی جاش خالی باشه.
    یه جورایی موافقم ولی حتما آدم هایی پیدا میشن که حداقل یکی از این سه بند رو داشته باشن، زیاد سخت نگیر همین قدر که این شعار تا الان در یاد ها مونده کافیه و مطمئنم که باعث میشه بعضی ها هم به این مسئله فکر کنن

  8. 1. مخالفم. چارشنبه سوری یکی از جشن های کهن ایرانیه که اساسا ریشه های زرتشتی و حتی پیش از زرتشتی (مهر پرستی) اون کاملا روشن و نمایانه. البته به درستی اشاره کردی که آیین هایی مث پریدن از روی آتش یا اون شعر معروف خرافات توهین آمیزی هستن که بعدها از طرف تیره های غیر ایرانی مث اعراب و بسا با هدایت و برنامه ریزی مستقیم حاکمیت تازی بر ایران زمین به وجود اومدن و در اثر جهل و ناآگاهی عمومی مردم ایران تثبیت شدن. در اصل ایرانی بودن چارشنبه سوری هیچ تردیدی وجود نداره چون نظیر این مراسم در هیچ جای دیگه جهان هرگز دیده نشده.
    2. با نظر مهران به جز در زمینه ایرانی نبودن سیزده به در مخالفم. تاکید می کنم که مث مورد چارشنبه سوری، سیزده به در هم یکی از آیین های کهن ایرانیه که با گذشت زمان و به ویژه نفوذ تازی به ایران دستخوش تغییر شده. برای نمونه تمام باستان شناسان در این مورد هم عقیده ان که اساسا نفس رفتن به دل طبیعت در سیزده به در به دلیل پاسداشت طبیعت و ادای احترام به ایزدان زمین، آب و آسمان بوده امّا پس از استیلای تازیان بر ایران؛ این عقیده جای خودش رو به استدلال ابلهانۀ دفع قضا و بلا در 13 فروردین داد.
    3. فنسی این دفعه ابعاد جدیدی از شخصیت والای خودش رو نشون داد. دقت کن که چه طور مث یه بچه + (و البته به حق) از رفتار بعضی ها در چارشنبه سوری انتقاد کرد. فنسی جون منو متعجب کردی!
    4. کاوه جون ادامه بده و باز هم از این مطالب بنویس. شاید انتقادهایی به بعضی بخش هاش وارد باشه اما در کل آموزنده و مفیده. بدرود گل برار!
    صورتی جونم خوبی؟
    در مورد چهارشنبه سوری باید بگم که مطمئن باش که چهارشنبه بعد از ورود اسلام در فرهنگ ایرانی بوجود اومدهمچنین در گاه شمار ایرانی هر روز دارای یک اسم بود و هیچ وقت واژه چهار شنبه در زرتشت وجود نداشته، همون طور که تو گفتی این آیین وجود داشته ولی با نام چهار شنبه سوری بعد از اسلام به وجود اومده. در کل ریشه ایرانی داره ولی خوب دست زمونه….در مورد 13 به در هم باید ببینیم خود مهران چی میگه، در مورد فنسی کوچولوی ورد پرس هم آره احتمالا تخم مرغ نثار شده از جانب من کارگر افتاده😀
    در مورد نوشتن این مطالب هم حتما ادامه می دم هر چند که قبلا هم نوشتم به قول خودم: » خواهم نوشت چون نوشتن تنها راه فریاد زدن بی صداست»
    سپاس صورتی عزیز، خوشحالم که دوستی مثل تو پیدا کردم

  9. جالب بود استفاده کردم
    توی این چند روز که نبودم
    دوستان غیر وبلاگ نویس دو بار لینک مطالبت را برام آف گذاشته بودند
    دوستانی که مو را از ماست به بیرون می کشند
    و لینکهای درجه یک را می فرستند
    تبریک می گم
    درود
    یا شیخ برای من جای بسی خوشحالی (عروسی در جایی که قابل گفتن نیست) است که دوستان شیخ نیز لابدان به تنشان چسبیده! سپاسگذارم شیخ عزیز که غیبتت آتشی به جان ورد پرسی ها انداخته بود.من و برادر وردپرسی(صورتی) دل نگران شما بودیم .

  10. می دونم برادر از گذشته ات پشیمانی
    و دوست داری بیای اعتراف کنی که از صدای نامجو لذت می بری
    .
    بدان برادر که هنوز دیر نشده !!

    http://www.etemaad.com/Released/86-12-22/271.htm#71795
    خدا بگم ین محسن نامجو رو چی بکنه که باعث درگیری من و بانو شد! نمی دونم چی بگم از ترس هم جرات ندارم چیزی بگم، آقا تسلیم . ولی نامردیه

  11. بر باعث و بانیش لعنت!
    بد رسمیه!!!
    نگو دیگه، اجداد عزیز در گور دچار لرزش می شوند نظر مهران رو بخون نظرت عوض میشه، از ماست که بر ماست وگرنه اون بنده های خدا اون موقع گازپیکنیکی نداشتن که بخوان بترکونن

  12. salam golam.belakhare behet sar zadam,khoshhalam ke inja 1 seri harfaye ziba zade mishe ke adamo yade gozashteye khoobesh mindaze

  13. چه جالب بود. من فکر می کردم این رسم پیش از اسلامه
    ولی ما نفهمیدیم ترقه از کجا وارد این جشن شد
    می پرسم ازش بهت می گم😀

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: